საბჭოთა თბილისი – ათწლეულები, რომლებიც ერთმანეთს ესაუბრებიან

თბილისი ის ქალაქია, სადაც ცასა და მიწას შორის ათწლეულები ერთმანეთს ესაუბრებიან.
ეს არ არის მხოლოდ ძველი და ახალი არქიტექტურის ნაზავი. ეს არის ცოცხალი ორგანიზმი, სადაც საბჭოთა ეპოქის მონუმენტურმა შენობებმა, საცხოვრებელმა უბნებმა, ფაბრიკებმა, სტამბებმა და ქანდაკებებმა დროთა განმავლობაში სრულიად ახალი მნიშვნელობა შეიძინა.
დღეს, როცა თბილისის ქუჩებში ვსეირნობთ, ხშირად ისე გავდივართ ნაცნობი შენობების გვერდით, რომ აღარ ვფიქრობთ, რა ხდებოდა მათ კედლებში ათწლეულების წინ. სადღაც ადამიანები მუშაობდნენ, სადღაც იქსოვებოდა ქსოვილი, სადღაც იკერებოდა ტანსაცმელი, სხვაგან კი იბეჭდებოდა გაზეთები, რომლებსაც ათასობით თბილისელი კითხულობდა.
ზოგი შენობა თითქმის უცვლელად დარჩა. ზოგმა ახალი ფუნქცია მიიღო. ზოგიც მხოლოდ მოგონებად შემოგვრჩა.
მაგრამ თითოეული მათგანი თბილისის ისტორიის ნაწილია.
საბჭოთა თბილისის არქიტექტურული სახის ჩამოყალიბებაში განსაკუთრებული ადგილი 1930–1950-იან წლებს უჭირავს. ამ პერიოდის შენობებში მონუმენტურობა, მასშტაბი და კლასიკური არქიტექტურის გავლენა იგრძნობოდა.
რუსთაველის გამზირზე მდებარე იმელის შენობა ამ ეპოქის ერთ-ერთი გამორჩეული ნიმუშია. მისი მასშტაბი და არქიტექტურული სახე იმ დროის თბილისის შეცვლის სურვილს ასახავდა.
შემდეგ ქალაქის საცხოვრებელი არქიტექტურაც შეიცვალა. მასობრივი მშენებლობის ეპოქამ თბილისს ე.წ. ხრუშოვკები შემატა – ტიპიური, შედარებით მცირე ზომის ბინები, რომელთა მთავარი ამოცანა დიდი რაოდენობის ადამიანისთვის საცხოვრებლის სწრაფად შექმნა იყო.
1960-70-იან წლებში თბილისმა კიდევ ერთი არქიტექტურული სახე შეიძინა.
საბჭოთა მოდერნიზმის გამორჩეულ ნიმუშებად იქცა თბილისის ფილარმონია და სპორტის სასახლე – შენობები, რომლებიც დღესაც ქალაქის ვიზუალური მეხსიერების ნაწილია.
ფილარმონია და მის წინ მდებარე მერაბ ბერძენიშვი
ლის „მუზა“, რომელიც 1971 წელს შეიქმნა, ერთმანეთისგან თითქოს განუყოფელია. მრგვალი შენობა და მის წინ აღმართული ქანდაკება თბილისის ერთგვარ სავიზიტო ბარათად იქცა. ეს არის სივრცე, რომელიც მუსიკასთან, კულტურასთან და ქალაქის ყოველდღიურ ცხოვრებასთან ასოცირდება და არაერთ კინოკადრშიც გვხვდება.
სპორტის სასახლეს კი თავისი სკულპტურული სიმბოლო აქვს – ჯუნა მიქატაძის „მზეჭაბუკი“, რომელიც 1965 წელს დაიდგა. აქ შენობა და ქანდაკება ერთ მთლიან ურბანულ სურათს ქმნის. ეს გვახსენებს, რომ საბჭოთა თბილისის არქიტექტურა მხოლოდ ბეტონისა და საინჟინრო ნაგებობების ისტორია არ ყოფილა. ქალაქის სახეს ქმნიდა არქიტექტურა, ხელოვნება, ქანდაკება და ადამიანებისთვის შექმნილი საზოგადოებრივი სივრცეები.
საბჭოთა თბილისის ყოველდღიურობის დიდი ნაწილი იმ შენობებში იქმნებოდა, რომლებიც დღეს შეიძლება სულ სხვა ფუნქციით ვიცნოთ.
ფაბრიკებში ადამიანები მუშაობდნენ, იქმნებოდა ქსოვილები და იკერებოდა ტანსაცმელი. თბილისის აბრეშუმის საქსოვ ფაბრიკაში იქსოვებოდა აბრეშუმის ქსო ვილები, ხოლო სამკერვალო საწარმოებში უკვე მზა ტანსაცმელი იკერებოდა.
ეს მხოლოდ საწარმოები არ იყო. ეს იყო ქალაქის ცხოვრების დიდი ნაწილი – ადამიანების სამუშაო ადგილი, მათი ყოველდღიური რუტინა, კოლეგები, მეგობრობა და მთელი თაობების პროფესიული ისტორია.
დღეს ამ შენობების ნაწილს რომ ვუყურებთ, ძნელი წარმოსადგენია, რამდენი ადამიანის შრომა იდგა მათი კედლების მიღმა.
დრო გავიდა და ქალაქის საჭიროებებიც შეიცვალა.
საბჭოთა მონუმენტალიზმი, ხრუშოვკების სადა ფასადები, ფილარმონია და „მუზა“, სპორტის სასახლე და „მზეჭაბუკი“, ფაბრიკები, სტამბები, ძველი ინდუსტრიული სივრცეები და მათი დღევანდელი სახე – ეს ერთმანეთის შემცვლელი ეპოქები კი არაა.
ეს თბილისის სხვადასხვა ფენაა.
ქალაქი იცვლება, მაგრამ მისი წარსული მთლიანად არ ქრება.
ის რჩება შენობებში, ქანდაკებებში, ქუჩებში, არქივის ფოტოებში და ადამიანების მოგონებებში.
და სწორედ ამიტომ არის თბილისი ასეთი განსაკუთრებული: ეს არის ქალაქი, სადაც ათწლეულები ერთმანეთს ესაუბრებიან.






